9.Sınıf IV. Ünite II. Ders
ÜNİTE
İlk ve Orta Çağlarda Türk Dünyası
KONU
Aile’den İl’e Türkler
Türk Devletlerinde Hakimiyet Kaynakları
Gücün Maddi ve Temel Kaynakları
Erk Paylaşımı ve İdare
Bozkırın Kanunu (Töre)
Kitabelere Göre Güç ve Yönetim
KAZANIM
İlk ve Orta Çağlarda İç Asya’daki Türk siyasi teşekküllerinin güç ve yönetim yapısını kavrar.
Asya Hun, Kök Türk ve Uygur Devletleri, gücün meşruiyet kaynağı (Gök Tengri ve Kut inançları); gücün maddi kaynakları (coğrafi yapı, konargöçer hayat tarzı, soy dayanışması ve silahlı güç); güç paylaşımı ve yönetim organizasyonu (kurultay, ikili teşkilat yapısı ve ülüş ilkesi) temaları çerçevesinde ele alınır.
“Töre”nin Türk toplum yapısı ve hukuk sistemindeki yeri ve önemi vurgulanır.
Kazanım kapsamındaki konular işlenirken Orhun Kitabelerinden örnekler verilir.
SÜRE
2 Ders (40 + 40 = 80 Dakika)
Aileden İl’e Türkler
Anayurt Türkistan’da teessüs eden Türk devletleri birer boy birliği şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu devletlerin sosyal yapısını anlamak için Orhun Kitabelerine bakmamız yeterlidir. Kitabelere göre cemiyetin yapısı oguş (aile), urug (aileler birliği), Boy (kabile), budun (boylar birliği (siyasi yönden müstakil veya değil) ve il yani devlet şeklinden birbirine çok sıkı bir vaziyette bağlı unsurlardan meydana gelmektedir. Bu hal toplumdaki beraberlik hissini ve birlikten kuvvet doğar mantığını daima sıcak tutarak çetin olaylara karşın mücadele tutkusunu kazandırmıştır.
İbrahim Kafesoğlu; Türk Bozkır Kültürü
Eski Türk cemiyetinde ilk sosyal birlik olan aile bütün toplumun çekirdeği konumundaydı. Kan akrabalığı esasına dayanıyordu.Türklerin geniş bir coğrafyaya dağılmış olmasına rağmen varlıklarının devam ettirmeleri aile yapılarına verdikleri büyük ehemmiyetten ileri gelir ki, bunu bir delili de Türk dilinde, başka milletlerde rastlanmayan zenginlikte mevcut olan akrabalık nüanslarını belirleyici kelimelerdir.
Türk ailesi dikkate değer hususiyetler taşımaktadır. Türk aile sisteminin esasları eski Türk siyasi, sosyal hemen bütün kuruluşlarına ve fertlerine yansımıştır. Esasen eski Türk devleti iki sosyal birliğe dayanmaktadır: aile ve ordu.
Urug aileler birliğini ifade eden bir kavramdır. Uruglar bir araya geldiği zaman boy teşekkül ediyordu ve başında, boydaki iç dayanışmayı muhafaza etmek, hak ve adaleti düzenlemek, gerektiğinde de silahla boyun fertlerini korumak ile vazifeli bey bulunuyordu.
Boylar birliğine ise budun adı verilmektedir. Budunların bir lider etrafında bir araya gelmesiyle de budun oluşmaktadır.
| Toplum yapısını oluşturan boy, il, budun, oguş, urug unsurlarını küçükten büyüğe sıralayınız? Toplumu oluşturan en küçük yapı taşı nedir? Türklerin çok geniş bir coğrafya da yayılım göstermiş olmasına rağmen varlıklarını devam ettirmelerini sağlayan şey ne olabilir? |
ETKİNLİK
Yönerge:
- Sınıftaki herkes bu etkinliği bireysel olarak yapmalıdır.
- Öncelikle öğretmen tarafından her öğrenciye bir A4 kâğıdı dağıtılmalıdır.
- Ailenizin en yaşlı ve akraba ilişkileri en kuvvetli bireyini tespit ediniz. Veyahut da daha önce herhangi bir zaman diliminde karşılıklı konuşma gerçekleştirdiğiniz bir büyüğünüzü hatırınızda canlandırınız.
- Bu bireyin bilgilerinden yardım almak suretiyle kendinizden başlayarak geriye doğru gidebildiğiniz kadar gidip soy ağacınızı ve bu soy ağacındaki insanların sizinle akrabalıklarını ifade eden unvanlarını (hala, amca, dayı, büyük hala, büyük büyük dede, dede vb.) not ediniz.
- Sınıfta hazırladığınız etkinlikleri mukayese ediniz ve en çok geriye giderek soy ağacı çıkaran arkadaşınızdan soy ağacını tahtaya çizmesini isteyiniz.
- Tahtadaki soy ağacı üzerinden akrabalık bağlarını inceleyiniz. Ve bu akrabalık bağları ışığında sizce Türk devletinin boylar birliği üzerine tesis edilmiş olması ile akrabalık bağları arasında nasıl bir bağlantı kurulabilir?
- Düşüncelerinizi sınıfta söz alarak paylaşınız. Yukarıda verilmiş olunan önermeye sınıfınızda katılan ve katılmayan arkalarınızla sebeplerini sorarak fikir münakaşasına giriniz.
Sınıftaki toplam etkinlik süreniz 15 dakikadır.