9.Sınıf IV. Ünite III. Ders
ÜNİTE
İlk ve Orta Çağlarda Türk Dünyası
KONU
Türklerde Coğrafya ile Oluşan Yaşam Tarzı
Eski Türklerde Göç
Bozkırın Askerinden Modern Türk Ordusuna
Turan Taktiği / Kurt Kapanı
KAZANIM
İslamiyet öncesi dönemde Türklerin yaşadığı coğrafyalar ile hayat tarzları arasındaki
ilişkiyi analiz eder.
Tarıma uygun olmayan bozkır coğrafyasının Türk topluluklarını konar-göçer hayat tarzına yönelttiği vurgulanır.
Türk topluluklarının çeşitli dönemlerde Asya içlerine ve Asya dışına yaptıkları kitlesel göçlerin onların hayat tarzlarına etkisi açıklanır.
Askerî kültürün Türk hayat tarzındaki yeri ve öneminden hareketle Türk topluluklarının geliştirdiği ve dünya askerî tarihine mal olmuş teşkilat, teçhizat ve taktikler (süvarilik, onlu teşkilat, ok ve yay, üzengi, Turan taktiği) vurgulanır.
SÜRE
3 Ders (40 + 40 + 40 = 120 Dakika)
Türkler’de Coğrafyayla Oluşan Yaşam Tarzı
Kanıt 1
Bir topluluğun hayatında, yaşayış biçimde ve kültürünün teşekkülünde bölge, coğrafi şartlar ve imkanların: İklim, göller, denizler,akar sular, bitki örtüsü, tarım ürünleri, orman, madenler vb.nin; asalak, çiftçi ve çoban hayatı, yerleşme ve göç hareketleri, sanayi şekilleri gibi sosyal, iktisadi faaliyetlere tesiri yadsınamaz bir hakikattir.
Orta Asya büyük çöller geniş bozkırlar ve düzlüklerden meydana gelen bir coğrafyaydı. Bu bölge de ısı farklılıklarının gün içinde dahi yüksek rakamlarda seyrettiğini bilmekteyiz. Bozkırların yazları sıcak ve kurak kışları soğuk ve kar yağışlı karasal iklim özelliği göstermesi yani bölgedeki sert koşullar yaşayan kavimleri tabiatıyla etkilemiş ve bu iklim şartlarına az besin kaynağı ve yetersiz bitki örtüsüne uygun olan konar-göçer yaşam şartını benimsemişlerdir.
Kanıt 2
Türk kapısı denen Zencan ribatında konakladık. Ertesi günü buradan hareketle Cit denen menzile indik. Kar başladı. Hatta develer dizlerine kadar karda yürüdüler. Cit’te iki gün kaldık sonra hiçbir yere sapmadan kimseyle karşılaşmadan dağ bulunmayan bir ovada Türk ülkelerinin içinde ilerledik. Bu şekilde on gün yürüdük. Çok zahmet çektik. Çok şiddetli soğuk, devamlı kar vardı. Harezm’in soğuğu bunun yanında yaz gibiydi. Bütün çektiğimiz zahmetleri unuttuk. Ölecek dereceye vardık. Bir gün çok soğuk vardı. Tigin benimle beraber yürüyordu. Yanında bir Türk vardı, onunla Türkçe konuşuyordu. Bir ara Tigin güldü. ‘Bu Türk sana ‘Rabbimiz bizden ne istiyor! Soğukta bizi öldürecek. Ne istediğini bilsek onu kendisine takdim ederdik,’ dedi.
Ramazan Şeşen, İbn Fadlan Seyahatnamesi
Kanıt 3
Türklerden başka bir kabile olan Kimeklerdir. Onların köyleri evleri yoktur. Ormanlarda, ağaçlarda, su ve ot bulunan yerlerde yaşarlar. Çok sığır ve koyuna sahiptirler… Orada çok kar yağar. Hatta kar bir mızrak boyu yağar. Böyle olursa ve sulh içindeyseler hayvanlarının Oğuzlar tarafına götürürler.
Ramazan Şeşen, İbn Fadlan Seyahatnamesi
Kanıt Sorgulama
- Kanıt 1, Kanıt 2 ve Kanıt 3’ten hareketle Türklerin yaşadığı bölgenin coğrafi özellikleri hakkında neler söyleyebilirsiniz?
- Bu coğrafyanın zorlukları neler olabilir?
- Kanıt 3’ten hareketle Coğrafyanın sosyal yaşamı ve ekonomik düzeni nasıl etkilediğini açıklayınız.
- Türklerin konar-göçer yaşam biçiminde hayat sürmelerinin sebepleri nelerdir?
- Sizce bu bir tercih midir; yoksa zorunluluk mudur?
- Çevresel koşulların bu konudaki etkisi hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Kanıt 4
Küçük vaha ve su kenarlarında kalıcı yerleşimler kurdukları ve tarımla uğraştıkları bilinse de arazinin otlaklardan oluşması ve hayvancılığa tabiaten daha müsait oluşu ekonomik olarak hayvancılığı ve yaşam biçim olarak da konar-göçerliği getirmiştir. Nasıl ki yerleşiklik, tarım yapmayı mümkün kılan topraklar da ortaya çıkmışsa konargöçerlik de hayvancılığın elverişli olduğu bölgelerde ortaya çıkmıştır.
Ahmet Taşağıl, Kök Tengri’nin Çocukları
Kanıt 6
Priskos, Attila’nın hanımı Arıkan’ın oturduğu yer hakkında şu ilginç bilgileri vermiştir. ”Ertesi günün Attila’nın sarayına giderek Cerca (Creca) diye adlandırılan hanımına hediyeler götürdüm… Sarayın içerisi çeşitli köşklerle, tahtalar ve ince oyma ipleri ile süslenmiş, zarif, kusursuz kirişler ustaca birleştirilmiş, yerden dairevi şekilde yükselmişti. Orada Attila’nın hanımı oturuyordu… Yerler tamamen yün halıyla kaplıydı. Hatta üzerlerine basılıyordu. Etrafında birçok hizmetçiler vardı…
Ali Ahmetbeyoğlu, Avrupa Hunları
Kanıt 7
Eski Türklerde Göç
En ilkeli dahil, hiçbir kavim kendiliğinden ve keyif için yer değiştirmemiştir. Zira oturulan topraktan ebediyen ayrılmak bir insan için çok müşkül olduğunu ve göçlerin ancak bir takım zaruretler yüzünden vukua geldiğini görmekteyiz. Türk göçlerine baktığımızda da durum pek farklı değildir.
Türk göçleri iktisadi sıkıntı yani Türk ana yurt topraklarının geçim bakımından yetersiz kalması dolayısıyla anayurt dışına yahut ana yurtta başka bir bölgeye olduğu belirtilmiştir. Büyük ölçüde kuraklık, nüfus kalabalıklığı ve otlak darlığı, Türkleri göçe mecbur etmiştir. Tabiat verimlerinin kısırlığı dolayısıyla, nüfusu beslemeye kafi gelmeyen bozkırlarda, cüzi ziraat dışında, ancak hayvan yetiştirebilen Türklerin normal bir hayat sürebilmek için çeşitli gıda maddeleri, giyim eşyası vb. gibi başka iktisadi vasıtalara da ihtiyaçları vardı ve bunlar komşu ülkelerde mevcuttu. Türk tarihine dair kayıtlarda göçlerin ve akınların başlıca sebebi olarak zikredilen bu hususlar Türklerin başka memleketlere yönelmelerine değil, iktisadi ve ticari manada kendilerinden daha iyi durumda olan Türk topraklarına da saldırmalarına sebep oluyordu. Böylece tarihi devirlerde Türklerden bir kütle başka bir Türk zümresini yerinden çıkararak göçe mecbur etmiştir (9.-11. asır göçleri). Gerek bu şekilde gerek yabancı ağır dış baskıya maruz kalan (5. asır Juan-Juan baskısı; 11. asır Moğol Kitan hücumu) Türkler tâbiyeti kabul edip istiklalden mahrum kalmaktansa, memleketi terk etmeyi ve Asya dışına-içine göçü tercih ediyorlardı. Yerleşik kavimler tarafından gerçekleştirilemeyen bu durum, bozkırlı için mümkündü.
İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü
Kanıt Sorgulama
- Kanıt 6 ve Kanıt 7’den hareketle Türklerin ana yurtları Asya’yı terk etmeleri yahut ana yurtlarından başka bir bölgeye göçe iten sebepler nedir?