Kanıt 1: İlmiye Sınıfı (Din, Hukuk ve Eğitim Bürokrasisi)
|
Osmanlı devlet teşkilat ve teşrifatında seyfiye ( askeri zümreleri) ve kalemiye (bürokratları) ile birlikte üç temel meslek grubundan biridir. Şeyhülislam, nakibüleşraf, kazasker, kadı, müderris gibi ulema topluluğunun ve bunların oluşturduğu kurumun genel adıdır. Daha geniş anlamda Osmanlı ilmiye sınıfı, klasik ve yerleşmiş İslami eğitim kurumu olan medresede usulüne uygun tahsilden sonra icazetle mezun olup eğitim, hukuk, fetva, başlıca dini hizmetler ve nihayet merkezi bürokrasinin kendi alanlarıyla ilgili önemli bazı makamlarını dolduran Müslüman ve çoğunlukla da Türklerden oluşan bir meslek grubudur.
|
Kanıt Sorgulama 1
1.Kanıt 1’i okuyun. İlmiye teşkilatı nedir?
2.Osmanlı İlmiye teşkilatında görev yapanlar kimlerdir?
3.İlmiye teşkilatının görevlileri hangi görevleri yerine getirirler?
Kanıt 2: İlmiye Sınıfının Başı Şeyhülislam
|
Şeyhülislâm makamının etkili bir konum kazanmasıyla ilgili rivayetlerde Zenbilli Ali Efendi öne çıkarılmıştır. Onun Yavuz Sultan Selim’in bazı idarî ve siyasî kararlarını tasvip etmeyerek sert tepki gösterdiği, Selim’in bunların dünyevî işler sayıldığı, müftünün sadece dinî meselelerde yardımda bulunması gerektiği şeklindeki sözlerine karşı çıkıp padişahların hem dinlerini hem dünyalarını gözetmenin Şeyhülislâmın başlıca vazifesi olduğunu belirttiği kaydedilmiştir. Kaynaklarda bu hadise Şeyhülislâmlık açısından yeni bir anlayışın ve değişimin habercisi şeklinde yorumlanmıştır. (Mecdî, s. 284-286)
|
Kanıt Sorgulama 2:
1.Kanıt 2’yi okuyunuz. Şeyhülislamlık makamının etkili bir konum kazanmasını sağlayan din âlimi kimdir?
2.Zenbilli Ali Efendi, Yavuz Sultan Selim’i hangi nedenlerden dolayı eleştirmektedir?
3.Zenbilli Ali Efendi’nin yerinde siz olsaydınız padişaha karşı tutumunuz nasıl olurdu?
Kanıt 3: Kalemiye Sınıfı (Sivil Bürokrasi)
|
Osmanlı bürokrasi sistemini ortaya koyan ilk önemli kaynak özelliğine sahip Fatih Sultan Mehmed’in teşkilat kanunnamesinde kalemiye adına rastlanmaz. Burada nişancı, reisülküttab ve kâtibi er hakkında çeşitli hükümler yer alır. Divan-ı Hümayun, hazine ve defterhane görevlilerinin bir bütün olarak “kalemiye erbabı” şeklinde tanımlanması XVI. yüzyıldan sonradır. Özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde bürokrasi kurumları içindeki uzmanlaşma maliye ve divan kalemlerinin ayrılmasıyla ilk işaretlerini göstermiş. XVI. yüzyıl sonlarından itibaren giderek daha da gelişmiş, devlet sisteminde oldukça etkili olacak kalemiye mensupları ön plana çıkmıştır. XVIII. yüzyılda kalemiye yönetici sınıfın önemli bir kısmını oluşturmuştur.
|
Kanıt Sorgulama 3:
1.Kalemiye sınıfında bulunan görevliler kimlerdir?
2.Kanuni Sultan Süleyman döneminde kalemlerin ikiye ayrılmasının sebebi nedir?
3.Kanıt 3’e bakarak kalemiye sınıfı üyelerinin hangi konularda görevli olduklarını söylersiniz?
4.Sizce kalemiye sınıfı görevlilerinin günümüz siyaset hayatında hangi görevlilere denk geldiğini söyleyebilirsiniz?
Kanıt 4: Seyfiye Sınıfı (Kılıç Ehli-Askeri Bürokrasi)
|
Yönetici (Askerî) sınıf kavramı, Osmanlı toplumunda elinde padişah beratı bulunan kesimi ifade eder. Osmanlı İmparatorluğu’nun başarısı büyük ölçüde askerî güçleri denetleyip harekete geçirmekten geldiğinden, seçkinler ile bütün öteki insanlar arasındaki ayrımı belirtmek üzere, yönetici sınıfın üyelerine askerî ya da “asker sınıfı” deniyordu. Osmanlı Devleti’nde, “askerî” terimi, yalnız ordu mensuplarına karşılık olarak değil, tüm yönetici sınıfı ifade etmek için kullanılmaktaydı. Bu askerî sınıf kavramı, doğrudan doğruya sultanın hizmetinde olan her kesimi; askerleri, din adamlarını ve bürokratlarla onların ailelerini, akrabalarını uyruklarını, kölelerini içermekteydi. Ayrıca, İnalcık’a göre; kendilerine padişah beratı verilmiş gayrimüslimler de askerî sayılmaktaydı.
|
Kanıt Sorgulama 4:
1.Seyfiye(yönetici sınıf) ne anlama gelmektedir?
2.Seyfiye sınıfında bulunan görevliler kimlerdir?
3.Sizce gayrimüslimlere de padişah beratı vererek yönetici kadroya almak ile ne amaçlanmak istenmiş olabilir?
