9. Sınıf V. Ünite I. Ders
İslamiyet’in Doğduğu Dönemde Dünya
Hz. Muhammed, 571 yılında Arap Yarımadası’nın önemli merkezlerinden olan Mekke şehrinde doğdu. Arap Yarımadası; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine yakın olduğu önemli bir noktada bulunmaktadır.
Kanıt 1
Arap Yarımadası
İslamiyet’in doğduğu 7. yüzyılda Arap Yarımadası çevresinde Sasani ve Doğu Roma İmparatorlukları bulunmaktaydı. Kafkaslar, Suriye, Anadolu ve Kuzey Afrika’ya kadar olan bölgeye Doğu Roma İmparatorluğu hakimdi. Sasani sınırları ise Anadolu’nun doğusundan bugünkü Irak, İran, Ermenistan, Afganistan, Pakistan sınırlarını içine alarak Orta Asya’ya kadar uzanmaktaydı. Orta Asya’da ise 582 yılında ikiye bölünmüş olan Göktürk Devleti Doğu ve Batı Göktürk devletleri olarak siyasi varlıklarını sürdürmekteydiler. Afrika’da Kızıldeniz kıyılarında ise Habeş Krallığı kurulmuştu.
Kanıt Sorgulama
1) Kanıt 1’deki bilgilerden hareketle İslamiyet’in doğduğu 7. yüzyılda Asya, Avrupa ve Afrika’daki siyasi durumu harita üzerinde gösteriniz.
Kanıt 2
Bizans İmparatorluğu
Roma İmparatorluğu’nun devamı olarak 330-1453 yıllan arasında Balkan yarımadası, Anadolu, Suriye, Filistin ve Mısır’ da hüküm süren ve Doğu Roma diye de anılan imparatorluk.
istanbul’ un başşehir oluşu ile Roma dünyasının ağırlık noktası doğuya kaydığı gibi aslında bir Doğu dini olan Hıristiyanlık da Konstantinos’un himayesinde bütün imparatorluğa hakim olacak duruma kavuştu.
Konstantinos devlet idare sisteminde de köklü değişiklikler yaparak yeni bir idare düzeni kurdu. Bu düzenin temelini teşkil eden imparator kudretinin otokrasisi, devletin merkezileştirilmesi ve bürokratlaştırılması ile devlet-kilise arasındaki sıkı bağlılık Bizans İmparatorluğu yaşadığı sürece devam etmiştir.
Işın Demirkent, Bizans
Sasani İmparatorluğu (226-651 yılları arasında hüküm süren bir İran hanedanı)
İslamiyet’ten önceki Sasaniler dönemine baktığımızda kast sistemini andıran sınıfsal bir toplum yapısının varolduğunu görmekteyiz. Aristokratlar, bozorgan (büyükler), ruhaniler (din adamları), debiran (katipler), dihganan (orta boydaki toprak sahipleri), köylüler ve köleler Sasani Devrinin en belirgin sınıfları idi. Sasani döneminin egemen dini Zerdüştilikti. Zerdüştiliğin yanı sıra ve ona bir tepki olarak Manizm, Mezdekizm, Zervanilik gibi dinler ortaya çıkmış ve geniş halk kitleleri arasında rağbet görmüşlerdir.
Nasır Niray, Sâsâni İmparatorluğu’nun Devlet Yapısı Üzerine Bir İnceleme
Kanıt Sorgulama
1) Kanıt 2’ye göre İslamiyet öncesi Arap Yarımadası çevresinde bulunan Sasani ve Bizans İmparatorluklarının genel durumunu açıklayınız.
Kanıt 3
|
Nebati Devleti Milattan önce IV. yüzyılın sonlarında kuruldu. Filistin’in güneyinde Akabe körfezi ile Lut gölü arasında hüküm sürdü. Roma İmparatorluğu ile çöl arasında tampon devlet görevi üstlenen Nebatiler, kuzey ve güney Arabistan arasındaki kervan ticaretine hakimdiler. Roma İmparatorluğu ile iyi ilişkiler sürdüren Nebatiler’in zamanla siyasi ve ekonomik sebeplerle iyi ilişkileri bozuldu. Milattan sonra 106 yılında İmparator Traianus Nebati Devleti’ni ortadan kaldırdı.
|
Tedmür Devleti Kuruluş tarihi kesin olarak tespit edilemeyen Tedmür Devlet’nin mevcut kitabelerden I. yüzyıldan itibaren mevcut olduğu tahmin edilmektedir. Tedmür Kralı Üzeyne III. yüzyılda Tedmür’de bağımsız bir arap devleti kurdu. Tedmür Devleti 272’de Roma İmparatoru Aurelien’in Tedmür’ü ele geçirip Kraliçe Zeynep’i alıp Roma’ya götürmesiyle sona erdi. Bizans İmparatorluğu döneminde Tedmür’de Hıristiyanlık yayıldı, şehri imar eden I. Iustinanos (527-565) burada bir kilise inşa ettirdi. Tedmür. Halid b. Velid’in suh yoluyla fethine kadar (634) Bizans idaresinde kaldı. |
Gassani Devleti Arapların Kahtaniler koluna mensup olan Gassaniler III. yüzyılda Yemen’den Suriye’ye göç ederek Cefne b. Amr liderliğinde Dımaşk merkezli bir devlet kurdular. Gassaniler Suriye’de ana dilleri Arapçayı korudukları gibi burada konuşulan Arami dilini de öğrendier. Bizans İmparatorluğu’nun vassal devleti olarak Hıristiyanlığı kabul ettiler ve Bizans Kültürünün etkisi altına girdiler. Hz. Ömer zamanındaki Yermük Savaşı’nda (636) Gassani emirlerinden Cebele b. Eyhem 12.000 kişilik bir ordunun komutanı olarak Bizans’a destek verdi. Bölgenin fethiyle Gassanilerin hakimiyeti sona erdi.
|
İslam Tarihi ve Medeniyeti- I, Mustafa Sabri Küçükaşçı,
|
Kanıt 4 Luhay Oğlu Amr’in Hikayesi ve Arapların Putlarının Zikri İbn-i Hişam diyor ki: Bilgi sahibi bazı kimseler bana şunları anlattılar: Luhay oğlu Amr bir gün bazı işlerini görmek üzere Mekke’den çıkıp Suriye’ye uğramış. O zaman Amalikalıların oturduğu Belka ülkesindeki Muab’a geldi. Orada Amalikanın putlara taptıklarını görünce: “Taptığınızı gördüğüm bu putlar nedir?” diye sormuş. Onlar da: “Bunlar bizim taptığımız putlardır. Onlardan yağmur yağmasını dileriz yağar. Bize yardım etmelerini dileriz ederler” cevabını verdiler. Bunun üzerine Amr onlara -“Arap ülkesine götürmek üzere orada Arapların tapmaları için bu putlardan birini bana vermez misiniz?” demiş. Onlar da kendisine Hübel adında bir put vermişler. Amr bu putu Mekke’ye götürüp dikmiş ve halka, ona tapmalarını ve ululamalarını emretmiş.”
|
|
Kanıt 5 İbn-i İshak der ki: Söylediklerine göre İsmail oğullarının ilk taşlara tapmaları şöyle olmuştur: Mekke İsmail oğullarına dar gelip diğer 80 ülkelerde bir yurt aramak için Mekke’den ayrılan herkes kutlu tapınağa (Kâbe’ye) saygı sebebiyle oradaki taşlardan bir tanesini yanına alıp götürürdü. Mekke’den ayrılanlar indikleri veya gittikleri yerde bu taşı bir yere koyar ve kutlu tapınağın (Kâbe’nin) etrafında dolaştıkları gibi bu taşın etrafında da dolaşırlardı. Bu suretle yavaş yavaş hoşlarına giden veya beğendikleri başka taşlara tapma adeti ortaya çıktı . Bundan sonra nesiller birbirini takip etti, eski dinlerini unuttular. İbrahim’in İsmail’in dinini başka bir dinle değiştirdiler, putlara taptılar ve daha önceki milletlerin kabul ettikleri sapıklıkları benimsediler. Bununla beraber aralarında ta İbrahim’in zamanından beri devam edegelen bazı kalıntılar vardı ki, bunlar İbrahim’in dininden olmayan bazı şeyleri bu dinle karıştırmakla beraber kutlu tapınağa saygı göstermek, onun etrafında dolaşmak ona hac ve umre amacıyla gitmek Arafe ve Muzdelife dağlarında durmak, kurbanlık develer götürmek, Hac ve Umre zamanlarında telbiye etmek gibi İbrahim’in dininden olan gelenekleri yerine getirmeye devam ettiler.
|
|
Kanıt Sorgulama 1) Mekke’ye ilk put kim tarafından, nereden getirilmiştir? 2) Putlar ne amaçla kullanılıyordu? Mekke’ye götürüldüğünde de aynı işlevi görmüş müdür? 3) Mekke’de ilk defa puta tapma nasıl başlamıştır? |
4) Kanıt 3 ve 5’i inceleyiniz İbrahim’in dini denilerek ne kastediliyor? İki inanç arasındaki benzerlikler putperestliği benimsemede sizce nasıl rol oynamıştır?
Kanıt7
Arabistan’ın çeşitli yerlerinde kurulan panayırlar Arapların sosyal ve iktisadi hayatında önemli rol oynardı.
Panayırların önemli bir bölümü haram aylarda (zilkade, zilhicce, muharrem ve receb) kurulmakla beraber 3, 6, 8 ve 9. aylarda faaliyet gösteren panayırlar da vardı. Bunlar arasında en önemlisi Ukaz panayırı olup milletlerarası bir nitelik taşımaktaydı. Bu fuar aynı zamanda edebi bir kongre mahiyetindeydi. Şairler en güzel şiirlerini burada okur ve beğenilenler Kâbe duvarına asılırdı. Böylece Ukaz panayırı benzerlerine ne eski Yemen kültüründe ne de Hire ve Gassani saraylarında rastlanan, sözlü edebiyatın şaheserlerinin dile getirildiği önemli bir sanat merkezi vasfını kazanmıştı. Bir kısmı Araplar arası (milli) bir kısmı da milletlerarası özellikteki bu panayırlar sayesinde Araplar çeşitli kabile ve milletlerin örf ve adetleri, sosyal yapıları hakkında bilgi ediniyorlardı ki fetihler sırasında bu bilgilerden istifade edilmiştir. Bu panayırlar kuzeyden doğuya, doğudan güneye, güneyden batı ya ve batıdan kuzeye dönüp dolaşıyordu. Bunların milletlerarası nitelik taşıması, o devirde Arabistan’ın iktisadi bir birliğe kavuştuğunu göstermektedir.
ARAP- İslâm’dan Önce Araplar’da Sosyal ve İktisadî Hayat, Abdülkerim Özaydın
Kanıt Sorgulama
1) Kanıt 7’deki haritayı inceleyiniz. Verilen bilgilerden de hareketle Arabistan’da kurulan panayırların ne tür faaliyetler için kullanıldığını yazınız.