1878 Berlin Antlaşması’nda Rusya’nın Ermeniler’in koruyuculuğunu üstlenmesiyle Ermeni sorunu ortaya çıkmıştır. Ermeniler Wilson ilkelerine göre nüfus çoğunluğuna sahip olduklarını iddia etmişler ve Doğu Anadolu’yu içine alan bölgede bir Ermeni devleti kurmak istemişlerdir. TBMM açıldığı sırada Ermeniler saldırılarını artırmış, bunun üzerine Doğu Cephesi komutanlığına getirilen Kazım Karabekir Paşa’ya hareket emri verilmiştir. Sarıkamış, Kars ve Gümrü’nün ele geçirilmesinin ardından Ermeniler barış istemiştir. Doğu cephesinin sonucunda Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920) imzalanmıştır. Bu antlaşma ile doğu sınırları belirlenmeye başlanmış, 16 Mart 1921 tarihinde ise Rusya ile karşılıklı menfaatler elde etmek amacıyla Moskova Antlaşması imzalanmıştır.
Kanıt 1: Doğu Cephesi
Erkan-ı Harbiye Başkanlığı doğuda taaruza geçilmesi hakkında bir teklif yaptı ve Meclis tarafından uygun görüldükten sonra Vekiller Heyeti 20 Eylül 1920’de taaruza karar verdi. Harekat emrine göre; “Doğu ordusu Kars genel istikametinde taaruz edecek, birinci devrede Kağızman-Novoselim-Merdenek hattına ilerlenecek, esas amacı Ermeni silahlı kuvvetlerini yok etmek olacak, sivil Ermeni vatandaşlara her türlü tecavüzattan kaçınılacak, Gürcülerin işgal mıntıkasına girilmeyecek ancak mukabil harekat ihtimali dikkate alınacaktı.”
Çalışkan, Ü. Kurtuluş Savaşı’nda Doğu Cephesi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, 2003, s. 77.
Kanıt Sorgulama:
Kanıt 2: Gümrü Barış Antlaşması
Doğu Cephesi birliklerinin Ermenistan topraklarına ilerlemesi ve Ermeni kuvvetlerinin hiçbir varlık gösterememesi sonucu Gümrü’deki Ermeni Komutanı 6 Kasım 1920 tarihli mütareke ve barış istek mektubunu Doğu Cephesi Komutanlığı’na gönderdi.
Askeri Tarih Belgeleri Dergisi, 2001, 151, aktaran; Çalışkan, Ü. Kurtuluş Savaşı’nda Doğu Cephesi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, 2003, s. 84
Kanıt 3: Gümrü Barış Antlaşması’nın Önemi
Gümrü Antlaşması, Millî Hükümet’in yaptığı ilk antlaşmadır. Bu antlaşma ile düşmanlarımızın hayallerinde Harşit vadisine kadar uzanan Türk ülkelerini kendisine bağışlamış oldukları Ermenistan, Osmanlı Devleti’nin 1877 seferiyle kaybetmiş olduğu yerleri, bize, Millî Hükümet’e terk ederek aradan çıkarılmıştır.
Atatürk, M.K. Nutuk, Atatürk Araştırmaları Merkezi Yayınları, Ankara, 1990 s. 334
Kanıt 3: Gümrü Barış Antlaşması’nın Önemi
Gümrü Antlaşması, Millî Hükümet’in yaptığı ilk antlaşmadır. Bu antlaşma ile düşmanlarımızın hayallerinde Harşit vadisine kadar uzanan Türk ülkelerini kendisine bağışlamış oldukları Ermenistan, Osmanlı Devleti’nin 1877 seferiyle kaybetmiş olduğu yerleri, bize, Millî Hükümet’e terk ederek aradan çıkarılmıştır.
Atatürk, M.K. Nutuk, Atatürk Araştırmaları Merkezi Yayınları, Ankara, 1990 s. 334
Kanıt Sorgulama
