12. Sınıf I. Ünite VI. Ders

Suriye-Filistin Cephesi

Kanıt 33:

Arabistan’da Çadır Devlet

“Arabistan ve Irak Çöllerinde yarı müstakil şeyhlikler ve emirlikler olduğunu bilirsiniz. Bunlar meskûn(ikamet etmek) toprakla denizler arasındaki boşlukta hüküm süren devlet taslaklarıdır.Şeyh ve emirlere denizden İngiliz altını, karadan Osmanlı altını gider. Gelir kaynaklarından biri de gazve diye dinleştirilmiş baskın ve yağmalardır. Suriye ve Hicaz tabloları arasında bu çadır devletlerden birinin hikayesini anlatmalıyım:Bu, bir emirliktir; emirin ismi Suut’tur. Yukarı Necit’te oturur, payitahtı Hail’dir. Sultan Hamit zamanından beri İstanbul’da Reşit Paşa isminde bir elçisi bile vardı.”

Falih Rıfkı, Zeytindağı, Hakimiyeti Milliye Matbaası, 1932, s. 87

Kanıt 34

I. Dünya Savaşı sırasında Filistin Cephesi’nde 4.Ordu Karargâhı’nda Cemal Paşa’nın yanında askerlik vazifesini yapmak  üzere görev alan (gazeteci) Falih Rıfkı Atay o günleri anlattığı Zeytindağı’nda Halep için şu gözlemlerde bulunur:…..Çıplak İsa , Nasıra’da marangoz çırağı idi; Zeytindağı’nın üstünden geçtiği zaman altında kendi malı bir eşeği vardı. Biz Kudüs’te kirada oturuyoruz. Halep’ten bu tarafa geçmeyen şey yalnız Türk kağıdı değil, ne Türkçe ne de Türk geçiyor. Floransa ne kadar bizden değilse, Kudüs de o kadar bizim değildi. Sokaklarda seyyahlar gibi dolaşıyoruz…

Falih Rıfkı, Zeytindağı, Hakimiyeti Milliye Matbaası, 1932, s. 25

Kanıt Sorgulama

• 1.Dünya Savaşı öncesi Suriye-Filistin topraklarının siyasi durumu nedir?
• Bölgede Türkçe konuşulmaması , Türklerin azınlıkta bulunması neyin göstergesidir?
• Suriye ve Filistin bölgelerinin Osmanlı’ya olan bağlılığı nasıldır?

KANIT 35

Filistin Cephesi Suriye İç Dinamikleri

“4. Ordu Suriye’de iken Havran Dürzileri bize hemen hiç isyan etmediler. Niçin bilir misiniz? Bütün Havran kabile kabile parçalanmıştır; şeyhler kendi öz kardeşleriyle dahi dost değildiler. Havran şeyhlerini yalnız bir menfaat birleştirebilir: Vergi. Hele ağnam vergisi! Tahsildar Havran’a gittiği zaman bütün Dürziler birliktirler; tahsildar döndüğü vakit, yine bin parçadırlar.”

Falih Rıfkı, Zeytindağı, Hakimiyeti Milliye Matbaası, 1932, s. 29

Kanıt 36

Filistin Cephesi Üzerine Suriye Ahalisi ve Dürzîler

Aşağıda 22 Ağustos 1918  tarihinde Şam’daki Alman Başkonsolosu Doktor Brode’nun üst makama gönderdiği ve Yıldırım Orduları Grup Komutanı Liman Von Sanders’e de bir rapor sunulmuştur:Daha önce zat-ı alilerinize arz etmekle şeref duyduğum üzere, aylardan beri Akabe ile Şam arasında günden güne gelişen ve hiç çekinmeden, açıkça yapılan düzenli bir ticaret, insan nakli vardır. Bu yolun ara istasyonu Havran’dır….Havran’da iyi silahlandırılmış yaklaşık 30 bin Dürzî savaşçısı ve asgari olarak aynı sayıda da son yıllarda buraya sığınmış silahlı mülteci ve firariler vardır.

Vali Tahsin Bey’in gelişinden beri buranın idari hayatında, sokak hırsızlıklarının artmasıyla da kendini gösteren tam bir anarşi hüküm sürüyor. Yerli halkın düşman ile devam eden işbirliği ve haberleşmesini, devlet memurları kollarını kavuşturmuş olarak seyrediyor. Çeşitli makamların bu yüzden bol para kazanmakta olduğu da söyleniyor… vs.Suriye ahalisi, bilindiği üzere, İtilaf Devletleri yanlısı olarak düşmana yakın bulunmaya meyillidir. Eğer caydırıcı tedbirler alınmazsa, halk bu konuda her fırsattan bol bol istifade edecektir. Buradan pek çok kişinin hiçbir engelle karşılaşmadan Kudüs’e gittiğini biliyorum. Bu çeşit seyahatleri kolaylaştırmak için adeta acenta gibi belirli tarifelerle çalışan teşkilatlar vardı. Kahire’ye seyahat için 50 lira altın para isteniyor. Akabe’ye kadar fiyat 8 liradır. İngiliz banknotlarına rağbet çok fazladır.

İngilizlerin artmakta olan propagandaları ve Türk Hükümeti’nin beceriksizleri sebebiyle kendilerini terazinin ibresi olarak gören Dürzîlerin bilinen ahlakına göre, Havran’ı ve  onun giriş yollarını etkili olarak Türk kontrolü altında bulundurmanın şimdilik mümkün olup olmayacağına dair görüş bildirmekten kaçınırım. Fakat İngilizlerin açıktan açığa sonbaharda büyük bir taarruz yaptıkları hazırlıkların –Akabe’de de büyük depolar kurdukları haber verildi- o kadar büyük önem taşımaktadır ki, zat-ı âlilerinizi durumun ciddiyet ve vehameti hakkında haberdar etmekten geri duramadım… vs.

Doktor Brode

Liman Von Sanders, Türkiyede Beş Sene,Haz: Mustafa Albayrak, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2013, s317-318

Kanıt Sorgulama

• Kanıt 35 ve 36’dan hareketle Suriye’nin yerli halkı olan Dürzilerin Osmanlı’ya bağlılığı nasıldır?
• Dürziler ile İtilaf devletleri arasında nasıl bir ilişki vardır?
• Dürzi -İtilaf devletleri arasındaki ilişkiye karşı Osmanlı devlet memurlarının tavrı nedir?
• Dürziler bölge siyasetindeki yeri nedir?